Ana Soslar: Beşamel, Velouté, Espagnole, Demi-glace ve Jus

Program 5 · 90 dk

Uygulamada aç

Öğrenme hedefleri

Teori

Klasik Fransız mutfağı beş ana sos tanımlar: beşamel, velouté, espagnole, hollandaise ve domates sosu. Bu soslardan yüzlerce türev sos elde edilir: beşamele peynir ekleyince Mornay, velouté'ye krema ve mantar ekleyince Suprême, espagnole'ü esmer fondla yarıya indirince demi-glace olur. Modern mutfak ise un yerine indirgeme ile koyulaştırılmış jus'u tercih eder. Hollandaise "Emülsiyonlar" dersinde ayrıca işlenir.

Teknik ve bilimsel mantık

Roux, eşit ağırlıkta yağ ve unun pişirilmesidir. Un nişastası sıvıyı emip 60–70°C üzerinde şişer ve sosu koyulaştırır (jelatinizasyon); tam koyulaşma ancak kaynama noktasına yakın sıcaklıkta gerçekleşir. Roux ne kadar uzun pişerse rengi koyulaşır, aroması artar ama koyulaştırma gücü azalır. Topak, nişastanın sıvıyla eşit dağılmadan yerel olarak şişmesiyle oluşur: sıcak roux soğuk sıvıyla ya da soğuk roux sıcak sıvıyla birleştirilirse bu önlenir.

Adım adım uygulama

  1. Roux: tereyağını kalın tabanlı tencerede erit, unu ekle, sürekli karıştırarak pişir. Beyaz roux 2–3 dk (renk almaz), sarı roux 5–6 dk, esmer roux 10–15 dk (fındık rengi).
  2. Beşamel: beyaz rouxu ılık değil soğuk sütle birleştir; sütü yavaş yavaş ve sürekli çırparak ekle.
  3. Sosu kaynamaya getir, kısık ateşte 10–15 dk çırparak pişir. Un tadı kaybolmalı, sos kaşığın arkasını kaplamalı (nappe).
  4. Muskat ve tuzla tatlandır, ince süzgeçten süz. Yüzeyi kabuk bağlamasın diye üzerine streç film ya da tereyağı parçası değdir.
  5. Velouté: sarı rouxa sıcak beyaz fond ekle, aynı şekilde 20–30 dk pişir, köpüğünü al, süz.
  6. Espagnole: esmer rouxa salça ve kızartılmış mirepoix ekle, sıcak esmer fondla birleştir, 1–2 saat kısık ateşte pişirip süz.
  7. Demi-glace: espagnole ve esmer fondu eşit miktarda karıştır, yarıya inene ve kaşığı parlak bir tabakayla kaplayana kadar pişir.
  8. Jus: et kırpıntılarını tavada kahverengileştir, fazla yağı al, esmer fondla deglaze et, yarıya indir, süz, soğuk tereyağıyla bağla.

Kritik sıcaklıklar ve ölçüler

Güvenlik

Sık yapılan hatalar

Profesyonel ipuçları

Pratik egzersiz

Aynı tereyağı ve undan üç roux pişir: beyaz, sarı, esmer. Her birine 250 ml süt ekleyerek kıvam ve renk farkını karşılaştır. Beşamelin yarısını Mornay'a (peynir) dönüştür.